ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ КӨШІ-ҚОН ҮДЕРІСТЕРІНДЕГІ ГЕНДЕРЛІК БЕЙІМДЕЛУДІҢ ТАРИХИ НЕГІЗДЕРІ: ҚОНЫСТАНДЫРУ САЯСАТЫНАН ТӘУЕЛСІЗДІККЕ ДЕЙІН
DOI:
https://doi.org/10.26577/Кілт сөздер:
көші-қон тарихы; гендер және әлеуметтік бейімделу; қоныстандыру саясаты; ашаршылық; отбасылық иерархия; қазақ қоғамындағы әйелдер; Қазақстан.Аңдатпа
Қазақстанның көші-қон тарихы дәстүрлі түрде қоныстандыру саясаты, демографиялық өзгерістер және мемлекеттік науқандар арқылы қарастырылады. Бұл мақалада мәселе отбасы және қауым деңгейінде талданып, халықтың қоныс аударуы ерлер мен әйелдердің еңбек міндеттеріне, отбасылық иерархияға, білім алуға қолжетімділігіне, қоғамдық өмірге қатысуына және күнделікті бейімделу стратегияларына қалай әсер еткені зерттеледі. Зерттеуде көші-қон үдерістерінің негізгі кезеңдері: отарлық қоныстандыру, кеңестік реформалар, ашаршылық, депортациялар, тың игеру, кеңестік кезеңнің соңындағы урбандалу және тәуелсіздік қарсаңындағы әлеуметтік-демографиялық жағдай қамтылады. Материал тарихи-гендерлік тәсіл, тарихи-демографиялық салыстыру, тарихнамалық жинақтау және мұрағаттық әрі жарияланған дереккөздерді түсіндіру негізінде талданады. Нәтижелер қоғамдық прогрестің біркелкі болмағанын көрсетеді. Дағдарыс кезеңдерінде әйелдер мен балалардың осалдығы артты, ал кеңестік жаңғырту білім алуға, еңбекке орналасуға және әйелдердің қоғамдық өмірге белсенді қатысуына жаңа мүмкіндіктер ашты. Алайда бұл өзгерістер дәстүрлі патриархалдық нормаларды толық жойған жоқ. Зерттеу көші-қонның күнделікті өмірге әсерін және демографиялық, әлеуметтік әрі гендерлік өзгерістер арасындағы өзара байланысты тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, тарихи тәжірибені зерделеу қазіргі Қазақстандағы көші-қон мен гендерлік үдерістерді объективті бағалауға жағдай жасайды.
