«ЗНАК КОРОВЫ»: ЛУНАРНАЯ СИМВОЛИКА В ИСТОРИОСОФИИ ОЛЖАСА СУЛЕЙМЕНОВА И ЗАПАДНОАФРИКАНСКИЕ МИФОРИТУАЛЬНЫЕ ПРАКТИКИ
DOI:
https://doi.org/10.26577/Аңдатпа
Аңдатпа. Мақалада қазақстандық ақын, ойшыл, көне символдық жүйелерді зерттеуші Олжас Сүлейменовтің ай символикасының бастапқылығы және оның Африкада пайда болып, жарты ай — «сиыр белгісі» бейнесі арқылы көрініс тапқан сакралды ойлаудың ерте формаларымен байланысы туралы тарихнамалық-философиялық гипотезасы қарастырылады. Батыс Африка халықтарының (фон, эве, уатчи, йоруба, игбо және т.б.) мифологиялық және мифоритуалдық кешендері негізінде айлық түсініктер, bovine символикасы (жарты ай формасындағы мүйіздер) және Күн мен Айдың космологиялық оппозициялары құрылымы арасындағы ықтимал сәйкестіктер талданады. Ерекше назар этноастрономиялық деректерге, ритуалдық тәжірибелер мен жергілікті онтологияларда күндік және айлық бастаулардың бәсекелестігін бейнелейтін нарративтерге аударылады. Батыс Африкада жарты айды мүйіздермен тікелей теңестіретін мифологемалар сирек кездескенімен, айлық және bovine символикалық қатарлары арасындағы құрылымдық әрі функционалдық параллельдер байқалатыны көрсетіледі. 2025 жылы Бенин мен Тогоның оңтүстік аудандарында жүргізілген экспедиция барысында жиналған далалық материалдарды пайдалана отырып, автор өмірлік күштер мен ежелгі құдайлық Ұлы Ананы бейнелейтін Айдың мифоритуалдық игілікті сипатын, сондай-ақ асоциалдылықпен, каннибализммен, сиқыршылықпен әрі әлеуметтік нормаларды бұзғаны үшін жазалаумен амбивалентті байланысқан Күннің қауіпті табиғатын атап көрсетеді. Мақалада Сүлейменов гипотезасының қатаң климаттық детерминизмнен бас тарту, аймақтық вариативтілік пен африкалық космологиялардың мағыналық полицентрлілігін ескеру жағдайында ішінара эвристикалық өнімділігі бар деген қорытынды жасалады.
Түйін сөздер: Олжас Сүлейменов, ай символикасы, Батыс Африка мифологиясы, вуду, ориша, космология, мүйіздер, Күн мен Ай, мифоритуалдық тәжірибелер, историософия, құрылымдық антропология
