Орталық Азия түркі тайпаларының билік институты қалыптасуының кейбір ерекшеліктері

Аңдатпа

Бұл мақаланың зерттеу обьектісі ретінде, Орталық Азия түркі тайпаларының мемлекетті
басқарудың дуалды жүйесінің ерекшеліктері қарастырылады. Осы мақсатта ғұндар тарихынан
бастау алып (б.з.д. ІІІ ғ. – ІІ ғ.) Қараханидтерге дейінгі (Х-ХІІ ғ.) уақытты қамтитын жазба деректер
мәліметтері талданды. Аталған деректерді пайдаланудың қажеттілігі,айқын түрде байқалған саяси
дәстүрлердің сабақтасытығының/мұрагерлігінің тұрақтылығымен байланысты болды. Зерттеу
барысында олардың ортақ қырлары мен даму сипаты, сонымен қатар ортағасырлық көшпелілер
тарихындағы әр жаңа кезеңнің ерекшеліктері көрсетілген. Сонымен бірге түркі халықтарының
әлеуметтік-саяси тарихына байланысты өзге мәселелердің арасынан алдынғы орынға билік
институты шығады. Зерттеу тақырыбына байланысты жарияланған еңбектерге талдау жасалды.
Қаған билігі институтының басты мәселесі анықталды, ол өз алдына: жоғарғы биліктің қалыптасу
және даму механимзмдерін, еуразиялық даланың көптеген түрлі этникалық тайпалардың
бірлестіктерін, ұйымдасқан әскери-саяси жүйесінің құрылуын қамтиды. Қаған билігінің міндетті
түрде аналық жол арқылы мұралану құқығының танылу тәртібінің ерекшеліктері анықталды.