ҚЫЗЫЛҚҰМ ҚАЗАҚТАРЫНА БАЙЛАНЫСТЫ ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ

Аңдатпа

Қызылқұм қазақтарына байланысты әр түрлі тарихи деректер мен этнографиялық зерттеулер пайдаланылды. Зерттеулердің негізгі бөлігі XIX ғасырдың екінші жартысында қалыптасқан жолжазбаларды құрайды. Революцияға дейінгі зерттеулердің қатарында А.П. Хорошхин, В. Пельц, П.П. Иванов, Б.В. Андрианов, М.С. Анедреев, Барбот де Марни, Н. Дингельштадтың зерттеулері қамтылды. Кеңестік кезеңде жүргізілген зерттеулердің ішінде Э. Мэйларт, У.Х. Шалекенов, Шаниязовтың зерттеулерінде Қызылқұм қазақтарының шаруашылығына арналған мәліметтер бар. Кейінгі жылдары жүргізілген зерттеушілердің ішінде А.У. Тоқтабай, Т.Е. Қартаеваның зерттеулері Қызылқұм қазақтарының дәстүрлі мәдениеті мен киелі орындарына арналады.

Мақаланың мақсаты, Қызылқұм өңіріне арналған зерттеулердің негізгі бағыттары аймақтың флора фаунасына, өңірді мекендеп отырған халықтардың этно-экологиялық және этно-экономикалық үрдістерін зерделеу. XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басындағы жүргізілген зерттеулерде аридты аймақты игерудің дәстүрлі үлгісі болатын Қызылқұмның байырғы тұрғындары қазақтардың шаруашылығына, қоныстану жүйесіне және этномәдениетіне қатысты деректерге тарихнамалық талдау жасау. Сонымен қатар, Қызылқұмды мекендеп отырған қазақтардың рулық құрамына және олардың орналасуы мен мерзімдік жайылымдарына сипаттама беру. Зертттеулерде көрсетілген құдық және басқа да су көздеріне байланысты материалдарды салыстыру.

Түйін сөздер: Қызылқұм, мал шаруашылығы, қоныстану жүйесі, құдық, сексеуіл, аридті аймақ, этно-экология, этно-экономика, керуен жолдары.