А.Т.ТӨЛЕУБАЕВТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ МҰРАСЫ: ҚАЗАҚТАРДЫҢ МӘДЕНИ-РУХАНИ БІРЕГЕЙЛІГІН САҚТАУ ЖӘНЕ НЫҒАЙТУДАҒЫ РӨЛІ
DOI:
10.26577/Кілт сөздер:
А.Т. Төлеубаев; қазақ этнографиясы; қазақ халқының этногенезі; далалық этнографиялық зерттеулер; этноархеологиялық сабақтастық; мәдени және рухани бірегейлік; ұлттық мәдени мұра.Аңдатпа
Мақалада этнограф А.Т. Төлеубаевтың өмір жолы, ғылыми қалыптасуы және кәсіби қызметі қарастырылып, оның ұлттық этнографиялық зерттеулердің дамуына қосқан үлесі мен теориялық тұжырымдарының ғылыми маңызы айқындалады. Сонымен қатар, оның зерттеулерінің қазақ этнографиясының қазіргі өзекті мәселелерін шешудегі және мәдени әрі рухани бірегейлікті нығайтудағы рөліне ерекше назар аударылады.
Зерттеуде тарихи-салыстырмалы талдауды, историографиялық шолуды, этноархеологиялық интерпретацияны және биографиялық әдісті ұштастыратын пәнаралық тәсіл қолданылды. Жұмыс Төлеубаевтың жарияланған еңбектерін, архивтік материалдарды, далалық есептерді, энциклопедиялық дереккөздерді, баспасөз материалдарын және сұхбаттарды талдауға негізделген. Бұл оның ғылыми мұрасын жан-жақты бағалауға мүмкіндік береді.
Мақалада Төлеубаевтың этнографиялық мұрасы этноархеологиялық сабақтастық пен мәдени бірегейлікті сақтау тұрғысынан жүйеленіп, қайта пайымдалады. Бұған дейін жеткілікті зерттелмеген архивтік және биографиялық материалдар ғылыми айналымға енгізіліп, оның теориялық тұжырымдары қазақ халқының этногенезі мен ұлттық мәдени жадты сақтау контексінде жаңаша түсіндіріледі.
Зерттеуде Төлеубаев қорытындыларының ғылыми сенімділігі мен теориялық маңызы бағаланып, оның Қазақстанның Шығыс, Орталық және Оңтүстік өңірлерінде жүргізген далалық зерттеулерінің нәтижелері жүйеленеді. Этномәдени сабақтастыққа қатысты интерпретацияларының жаңашылдығы және олардың қазақ халқының тарихи дамуы мен этногенезін түсіндірудегі маңызы көрсетіледі. Оның жоғары кәсіби біліктілігі, әдіснамалық нақтылығы және ғылыми көрегендігі қазақстандық этнографиялық ғылымның дамуына ұзақ мерзімді ықпал еткені айқындалады. Мақалада сондай-ақ оның ғылыми қызметіне қатысты жаңа мәліметтер ұсынылып, қазақ этнографиясының одан әрі дамуының перспективалық бағыттары айқындалады.
Жалпы алғанда, зерттеу Төлеубаев мұрасының тұрақты ғылыми құндылығын және оның қазақ халқының мәдени және рухани бірегейлігін сақтау мен нығайтудағы рөлін айқындайды.
