ETHNODEMOGRAPHIC PROCESSES IN THE TURKESTAN REGION (1926-2021)
DOI:
10.26577/JH2121202614Keywords:
ethnodemography, demography, ethnocultural, migration, dynamics, interethnic relations.Abstract
This article provides a comprehensive analysis of ethnodemographic processes in the Turkistan region. The research is based on population census data of the Republic of Kazakhstan for 1926–2021, documents from the Central State Archive of the Republic of Kazakhstan and regional archives, official statistical compilations, as well as the works of Kazakhstani demographers and historians. The purpose of the study is to comprehensively analyze the features of the ethnodemographic development of the Turkistan region during 1926–2021, identify the dynamics of changes in the ethnic composition of the region, assess the impact of migration processes on population size and ethnic structure, and determine the level of historiographical research on these issues. The research methodology is based on historical-comparative analysis, demographic and statistical calculations, historiographical review, and systemic-structural approaches.
The scientific novelty of the study lies in the fact that the ethnodemographic development of the Turkistan region is examined comprehensively at the regional level for the first time through the combined use of census materials and archival sources. The study identifies the specific features of ethnic composition dynamics and migration processes and provides a critical analysis of existing historiographical interpretations.
The results demonstrate that changes in the ethnic composition of the Turkistan region were shaped by several historical stages, including the policies of the Russian Empire, Soviet industrialization and collectivization, forced deportations, and the period of independence. It was established that coercive migration policies had a decisive impact on population size and ethnic structure during the Soviet era, whereas during the years of independence the share of the Kazakh ethnic group increased and the ethnodemographic situation in the region became more stable.
References
Алексеенко А.Н. (2015) Этнодемографические эволюции и проблема формирования суверенного социокультурного пространства Республики Казахстан / А.Н. Алексеенко // Социальный портрет современного казахстанского общества: Сб. статей / Институт мировой экономики и политики (ИМЭП) при Фонде Первого Президента РК – Лидера нации. Астана; Алматы. – 25-50 с.
Алексеенко А.Н., Аубакирова Ж.С., Өмірзақ Т.Е. (2022) Возрастная структура населения казахстана в конце хх – начале ххі вв. и демографические вызовы современности. xxi Международная научно-практическая конференция, посвящённая 70-летию Восточно-Казахстанского университета имени Сарсена Аманжолова (3–4 октября 2022 г.). Усть-Каменогорск. – 11-27 с.
Асылбеков М.Х., Құдайбергенова А.И. (2005) Қазақстан халқының әлеуметтік – демографиялық жағдайы (1939-1959 жылдар). Алматы «Өркениет». – 158 б.
Абдраманов Е.С. (2004) Оңтүстік Қазақстан ауыл тұрғындарының қазіргі кездегі мәдени өмірі (этносоциологиялық зерттеулердің материалдары бойынша). тарих ғыл. канд. дис. Алматы. – 136 б.
Асылбеков М.Х., Козинаның В.В. (1995) «Демографические процессы современного Казахстана». Алматы: Атамұра. – 128 с.
Асылбеков М.Х., Галиев А.Б. (1991) Социально-демографические процессы в Казахстане (1917-1980гг.). Алма-Ата. – 252 с.
Алексеенко А.Н., Алексеенко Н.В., Козыбаев М.К., Романов Б.И. (2001) Этносы Казахстана. Астана: Елорда. – 168 с.
Султаниярова А.Ж. Оңтүстік Қазақстан аймағы тұрғыңдарының демографиялық көрсеткіштері (1999-2014 жж.мәліметтері негізінде). Ғалым-этнограф Б.К. Қалшабаеваның 60 жасқа толуына арналған «Ұлы дала кеңістігіндегі этноархеологиялық зерттеулер мен этносаралық қатынастар мәселесі» атты халықаралық ғылыми-әдістемелік конференция материалдары 4 маусым 2020 жыл. – 256-261 б.
Ғали Ә.Б. (2003) Этнодемография және саясат сыры ҚР Президентінің жанындағы мем. қызмет акад. Астана : ҚР-сы Президентінің жанындағы мем. қызмет акад.– 169 б.
Губайдуллина М.Ш., Курылёв К.П., Токберген А. (2023) Динамика этнодемографических и миграционных процессов в странах центральной азии. Халықаралық қатынастар және халықаралық құқық сериясы №3 (103).
Досымова Гулдерхан. (2021) “Түркістан облысы халқының демографиялық мәселелері”// Uluslararası. Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi. (4/2). – 77-86 б.
Досекеева К.А. ( 2007) Қазақстан ауыл-село тұрғындарының этнодемографиялық және әлеуметтік дамуы (1939-1979 жылдар). тарих ғылымд. канд.... дис. автореф. Алматы. – 26,[4] б.
Дербисалин, А. (1966) Демократические идеи в казахской предоктябрьской литературе. Алма-Ата. – 312 с.
Жайлыбаев Д. (2020) Түркістан облысының этнодемографиялық жағдайы және оның бағыттары мен трансформациясы. Eurasian research institute (eri). https://www.eurasian-research.org/publication/turkistan-bolgesinin-etno-demografik-durumu-yonleri-ve-donusumu/?lang=mn
Казьмина О.Е., Пучков П. И. (1994) Основы этнодемографии: Учеб. пособие. М.: Наука. – 253 с
Назаров Р. Р. (2015) Этническая политика в полиэтническом социуме (на примере Узбекистана) XVIII Международная конференция памяти проф. Л.Н. Когана «Культура, личность, общество в современном мире: Методология, опыт эмпирического исследования», 19-20 марта 2015 г. г. Екатеринбург. – 1644–1654 с.
Әлмаханова А.Б. (1994) Оңтүстік Қазақстанның мәдени өмірі (ХХ ғасырдың 80-90 жылдары): тарих ғыл. канд. дис. Алматы. – 162 б.
Өмірбекұлы Ж. (2010) Түркістан қаласы мен агломерациясының әлеуметтік- демографиялық жағдайы (1867-2009 жж.): тарих ғыл. канд. дис. Алматы. – 147 б.
Султаниярова А.Ж. (2014) Оңтүстік Қазақстандағы қазіргі этномəдени үдерістер: PhD-докторлық диссертация. Алматы. – 156 б.
Сеитов А. П., Уразалиева Г. Б. (2023) Этно-демографические особенности института семьи в Узбекистане. Постсоветские исследования. Т.6. № 3.
