ИМПЕРИЯ МЕН РЕВОЛЮЦИЯ АРАСЫНДА: СЕМІРЕЧЕНДЕГІ ТАРАНЧЫЛАРДЫҢ ТАҒДЫРЫ (1918–1920 ЖЖ.) АРХИВТІК ДЕРЕКТЕР НЕГІЗІНДЕ
DOI:
https://doi.org/10.26577/JH120120266%20Кілттік сөздер:
поселендік колониализм, Семіречен, казак әскерлері, таранчылар, жерді қайта бөлу, билік ауысу кезеңі 1918–1920 жж.Аннотация
Мақалада 1918–1920 жылдардағы Семіреченнің таранчыларының жағдайы поселенциялық колониализм теориялық шеңберінде қарастырылады. Бұл тәсіл кешкі империялық кезең мен ерте кеңестік режимнің отарлық басқару тәжірибесі саяси режимнің ауысуы кезінде қоныстанушылар пайдасына жер мен шаруашылық ресурстарды иелену, зорлық-зомбылық және ығыстыру жүйесін қалай қалыптастырғанын көрсетуге мүмкіндік береді. Аталмыш кезеңдегі зорлық тек Азаматтық соғыстың немесе «апатты жағдайлардың» салдары ретінде қарастырылмай, қоныстанушылардың билігін нығайту және Семіреченнің әлеуметтік әрі кеңістіктік тәртібін қайта құруға бағытталған отарлық жобаның құрылымдық элементі ретінде бағаланады. Арнайы назар аударылған — билік ауысу кезеңі поселендік колониализмнің радикалдануына «мүмкіндік терезесі» ретінде. Империялық әкімшіліктің ыдырауы және ерте кеңестік биліктің тұрақсыз сипаты зорлықты жерді қайта бөлу және әлеуметтік осал топтарды жою үшін негізгі құрал ретінде қолдануға себеп болды. Шектелген жер учаскелері, құқықтық қорғалмаушылық және экономикалық тәуелділік салдарынан шеттелген таранчылар үшін бұл кезең колониалдық қысымды қатты күшейтті. Архив материалдарына сүйене отырып, мақалада таранчылардың егістікке жарамсыз жерлерге орналастырылуы және оларды Столыпин реформасынан кейін Семіреченге келген қоныстанушылардың шаруалары ретінде аймақтың колониалды экономикасына тартылуы қарастырылады. Зерттеудің негізгі бөлігі 1918–1920 жылдардағы репрессияларды талдауға арналған, оған таранчыларға қарсы жаппай қылмыстар, олардың Қытайға қашуға мәжбүр болуы және олардың жерлері мен шаруашылықтарын қоныстанушылардың тартып алуы кіреді. Зерттеудің жаңалығы — бұрын жарияланбаған архив материалдарын ғылыми айналымға енгізу және settler colonialism аналитикалық перспективасын қолдану, бұл репрессияларды, ығыстыруды және ресурстарды қайта бөлуді саяси режимдердің трансформациясы жағдайында Семіреченнің ұзақ мерзімді отарлық басқару және қоныстану жүйесінің бөлігі ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.
