1930-ШЫ ЖЫЛДАРДАҒЫ ҚАЗАҚ БОСҚЫНШЫЛЫҒЫ МӘСЕЛЕЛЕРІ БАТЫСТЫҚ ТАРИХНАМАДА (2000-2024 ЖЖ.)
DOI:
https://doi.org/10.26577/JH20251195Кілттік сөздер:
ұжымдастыру, ашаршылық, босқын, тарихнама, батыс зерттеушілеріАннотация
Мақалада 1930-шы жылдардағы қазақ босқыншылығы мәселесінің батыстық тарихнамада (2000-2024 жж.) зерттелу деңгейі қарастырылады. Қазақстандағы күштеп ұжымдастыру, тәркілеу, отырықшыландыру және ашаршылық салдарынан орын алған босқыншылық ұзақ уақыт бойы «жабық» тақырыптардың бірі болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін архив материалдарының қолжетімділігі артып, бұл мәселе шетелдік зерттеушілердің назарын аудара бастады. Ал, ХХІ ғасырдың алғашқы ширегінде жарық көрген батыс тарихшыларының еңбектерде қазақ босқыншылығы жаңа методологиялық ұстанымдар тұрғысынан талданып, ол халықаралық ғылыми кеңістікте өзекті тақырыпқа айналды.
Зерттеудің мақсаты – батыс тарихшыларының еңбектеріндегі (2000-2024 жж.) қазақ босқыншылығы мәселесіне қатысты көзқарастарды анықтап, олардың зерттеу әдістері мен тұжырымдарын талдау болып табылады. Мақалада «босқын», «откочевник» ұғымдарының кейінгі тарихи әдебиеттерде «қазақ ашаршылық босқыны» сөзімен алмастырылуы, сондай-ақ елден көшіп кеткен және қайтып оралған босқындар санына қатысты пікірталастар талданды. Зерттеу барысында салыстыру, талдау және жүйелеу әдістері кеңінен қолданылды. Орталық Азия республикалары мен Сібірдегі қазақ босқындары мәселесінің кей тұстары зерттелгенімен, Ауғанстан мен Иранға ауа көшкендер мәселесі батыстық тарихнамада қарастырылмаған. Дегенмен, батыс тарихшыларының жаңа ұстанымдар негізінде жазылған еңбектері (2000-2024 жж.) қазақ босқыншылығы тақырыбының зерттелуіне маңызды үлес қосып, оны пәнаралық байланыста арнайы зерттеудің қажеттігін көрсетті.
