Қазақ тарақтарының символикасы (Journal of history-rus, 2019)
Тақырыптың өзектілігі мен сонылығы дүниежүзілік қауымдастықтың этникалық мәдениеттердегіұжымдық санасыздың мәнін түсінуге назар аударуға негізделген. Осы контекстегіқойылғанмақсат – Қазақстандағы тарақтың пайда болуы мен оның символикаларыныңархетиптік матрицасының рөлін айқындауға толығымен негізделген. Қазақ мәдениетінің нақтыобъектісі – тарақтың мағына тудырушы мәнісіне талдау беру мәселесінің қойылуы да, оныәлемдік дәстүрлер тұрғысынан ұғындыру ауқымы да соны болып отыр. Гигиена бұйымдарының(тарақ) ортақ категорияларының ғаламшарлық ауқымында олардың мағыналық толтырылуыменортақтығының пайда болуындағы архетиптердің мәнін ашу – осы жұмыстың басты идеясы болыптабылады. Зерттеу әдісі ретінде пәнаралық ғылымдардың (археология, этнология, өнертану,семиотика, фольклор) мәліметтерін пайдалана отырып, тарақтарға жүйелі, оның ішінде, тарихи-салыстырмалы кешенді талдау тәсілі қолданылады. Зерттеу жұмысының негізгі нәтижелері. Тарақконструкциясының туындауында – қосарлы екі күштің қарама-қарсылығы туралы адамның атамзаманғы дүниетанымы көрінуі мүмкін. Жын-шайтандар, басқаша айтқанда, денсаулыққа қауіптөндіретін тоғышарларды имендіретін жыртқыштардың тістерімен ассоциацияланатын кесілгентістер қарсы келтірілді. Осында ұжымдық санасыздықтағы архетиптік матрицаларының біріболатын, амбивалентті кодтың іске қосылуы білінеді. Сүйек тарақтардың дуалы катарсистігі жәнеонымен қатар, қорғаныш күші туралы түсінік бұйымның санитарлық қызметі мен семантикасы,ертеректе пайда болған шаштың «өмірлік қуатымен» байланысы негізінде қалыптасқан. Осылардыңбарлығы да Қазақстан мен әлемнің басқа да елдеріндегі көне қорымдардағы бұйымдардың жалпыкатегориялары: керамикаға зер салуға арналған тұмар тарақтар, шаш тарауға арналған тарақтаржәне шашты сәндеуге арналған шаш қыстырғыштардың табылу себебіне айналды. Уақыт өткенсайын, тарақтар этникалық ерекшеліктері мен көркемөнер эволюциясына сәйкес болатын жаңадекоративтік идеялармен толтырылды. Тарақтардың бастапқы символдық ядросы өзінің дамубарысында қосымша ой пішіндерімен толықтырылды. Тарақтың таңбалық мазмұндылығығажайып сиқырлы интонациялары бар кейпі қазақ халқының дәстүрлі шығармашылық қызметініңіргелес салаларында өз көрінісін тапты. Тұтас алғанда, мақаланың нәтижелері дүниежүзілікауқымдағы мәдени ортақтықтың этиологиясын әжептәуір толықтырды.