МАРҒИЛАН ЖІБЕК ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ОНЫ КООПЕРАЦИЯЛАНДЫРУ ТАРИХЫ

Аңдатпа

Орта Азияның шаруашылық жүйесінде қол еңбегіне негізделген қолөнер өндірісі маңызды орын алды. XV ғасырдың өзінде-ақ аймақ экономикасында мақта өсіру мен жібек шаруашылығы елеулі рөл атқара бастады. Мақта жібі мен мақта-мата өндірісі жолға қойылып, жібек шаруашылығы кеңінен дамыды.

Мақаланың мақсаты – жібек шаруашылығы саласындағы қолөнершілерді артельдерге ұйымдастырудың тарихи алғышарттары мен жағдайларын талдау. Зерттеуде салыстырмалы-тарихи, жүйелік, проблемалық-хронологиялық және басқа да тарихи әдістер кешені қолданылды. Бұл әдістер Марғилан өңіріндегі жібек шаруашылығының дамуын және оның кеш империялық және ерте кеңестік трансформациялар жағдайындағы кооперациялану үдерісін зерделеуге мүмкіндік береді.

Мақалада аталған саланың даму кезеңдері, сондай-ақ Бірінші дүниежүзілік соғыс пен ХХ ғасыр басындағы революциялық оқиғалар жылдарындағы дағдарыс себептері кезең-кезеңімен қарастырылады. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін өңірдегі қолөнер өндірісі, экономиканың басқа салалары сияқты, елеулі өзгерістерге ұшырады. Жібек шаруашылығының халық шаруашылығы үшін маңызын ескерген кеңестік билік оны ұсақ шаруашылықтарға көмекші маңызды сала ретінде қарастырып, оның дамуына ерекше көңіл бөлді.

Ғасырлар бойы өз шеберханаларында еңбек еткен қолөнершілер мен кәсіп иелері біртіндеп социалистік құрылыс үдерісіне тартылды. Мемлекеттік тапсырыстар мен экономикалық қолдау тетіктері арқылы ұсақ тауар өндірушілерді жеке шаруашылықтан ұжымдық өндіріс түрлеріне көшіру көзделді. Сонымен қатар жеке кәсіпкерлік қызметке қойылған шектеулер саланың дағдарысқа ұшырауына және жібек өндірісінің уақытша қысқаруына алып келді.

Мақала Өзбекстан Республикасының Орталық мемлекеттік архиві мен Ферғана облыстық мемлекеттік архивінің қорларынан алынған архивтік құжаттар мен тарихи әдебиеттер негізінде дайындалды.