Антикеңестік – Мұстафа Шоқай

  • А Ж Жексембаева Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Қазақстан Республикасы, Алматы қ.

Abstract

ХХ ғасыр басында қазақ халқының өмiрiне етене араласып, өзiнiң идеясымен, қайраткерлiгiмен көзге түсiп, патша саясатына қарсы күрескен, азаматтарымыздың бiрi – Мұстафа Шоқай. Оның қайраткерлiгi Мемлекеттiк думаның Мұсылман фракциясына қатысуы барысында, 1916 жылы Ұлт-азаттық көтерiлiс, 1917 жылғы Ақпан төңкерiсi тұсында танылды. М. Шоқай Түркiстан автономиясын құруда елдiң саяси экономикалық жағдайын жақсартып, бүтiн және азат Түркiстан платформасын құруды қолдаған. Кеңес үкіметінің билігі күшпен орнатылып, Түркістан автономиясы күйретілген соң, Мұстафа атамекенін тастап шетелде кеңес үкіметінің билігіне әшкере етуді көздейді. Мұстафа Шоқайдың эмиграциядағы өмірі де-қиыншылыққа толы еді. М. Шоқай саяси күресте де, зерттеу әдістерінде де белгілі бір моральдық принциптердің болатындығын, шындыққа апаратын жолдың өзі де шынайы болуы керектігін ескертеді.Бірақ оған қарамастан 1929-1939 жж. аралығында Париж және Берлин қалаларында «Яш Түркістан» атты журналдың 117 саны жарық көреді. Журналда Мұстафа саяси қайраткер ретінде де түрлі саяси өзекті мәселелерге қатысты өзінің көзқарасы мен тұжырымдарын осы басылым арқылы жеткізеді.Mustafa Shokai was known at the beginning of the XX century in the life of the Kazakh people as a social and political activist, ideologist of the struggle for freedom and the opponent of royal power. Working at the State Duma, Shokai met with some prominent Muslim political figures of Russia and became known during the February Revolution. M. Shokai believed that the creation of Turkestan autonomy should improve the political and economic situation in the society and was a supporter of the creation of a unified and independent Turkistan platform. After the establishment of Soviet power and the dismantling of the Turkestan autonomy, Mustafa decided to leave his homeland and become the opponent of the Soviet power. Life of M.Shokai during the emigration was full of difficulties. M.Shokai reckoned that everyone should have the moral principles that are based on reality in the political struggle and in the study. In 1929-1933 a hundred and seventeen journal series of “Yash Turkistan” were published in Paris and Berlin. The magazine published articles about the political actions of Mustafa, his views and conclusions as a political figure on the current problems of society.Мұстафа Шоқай был известен в начале XX века как общественный и политический деятель, идеолог борьбы за свободу и противник царской власти. Работая в Государственой Думе, Шокай познакомился с видными мусульманскими политическими деятелями России и стал известен во время Февральской революции. М. Шоқай считал, что создание Туркестанской автономии должно улучшить политическую и экономическую ситуацию в обществе. Он был сторонником создания единой и независимой Туркестанской платформы. После установление Советской власти и расформирования Туркестанской автономии, Мустафа решил покинуть родной край и стать противником советской власти. Жизнь М.Шокая во время эмиграции была полна трудностей. М. Шоқай в политической борьбе считал, что у каждого должны быть моральные принципы которые основаны на реальности.В 1929-1933 годы в Париже и Берлине была опубликована 117 серия журнала «Яш Туркистан». В журнале были опубликованы материалы о политической деятельности Мустафы, его взгляды и выводы на актуальные проблемы общества как политеского деятеля. 

References

Назарбаев
Н.Ә. Жасай
бер, Тәуелсіз
Қазақстан!
Тәуелсіздік
күніне
арналған
салтанатты
мәжілісте
сөйлеген
сөзі//
Егемен
Қазақстан.
1998.16 желтоқсан.
2 Есмағамбетов
К. Мұстафа
Шоқай
және
Алаш қозғалысы.
3 Шоқай
М. Шығармаларының
толық
жинағы.
12 том, 1-том. –Алматы:
Дайк-Пресс, 2012. 544 б.
4 Шоқай
М. Таңдамалы
шығармалар.
Бірінші
том. Алматы,
2007. 352б.
5 Шоқай
М. «Түрксиб
». 1930 ж апрель-
май, №5-6// Алаш көсемсөзі.
10 томдық.
3-кітап
: Жас Түркістан.
– Алматы,
«Өнер», 2010. – 344 б.
6 Шоқай
М. Таңдамалы
шығармалар.
Екінші
том. – Алматы,
2007. – 384 б.
7 Шоқай
М. «Түркістанда
мақта
төңірегіндегі
күрес
». 1929 ж декабрь,
№1 // Алаш көсемсөзі.
10 томдық.
3-кітап
: Жас
Түркістан.-
Алматы,
«Өнер», 2010. – 344 б.
8 Шоқай
М. «Шовинизм
турасында
». 1930 ж январь,
№2 // Алаш көсемсөзі.
10 томдық.
3-кітап
: Жас Түркістан.-
Алматы,
«Өнер», 2010. – 344 б.
9 Шоқай
М. «Советтік
Россия
«қылмыстан
» аулақ
». 1929 ж декабрь,
№1// Алаш көсемсөзі.
10 томдық.
3-кітап
: Жас
Түркістан.-
Алматы,
«Өнер», 2010.-344 б.
10 Мария
Чокай.
Я пишу
Вам из Ножана
(воспаминания,
письма,
документы)
– Алматы,
2001.
Published
2016-05-10
How to Cite
ЖЕКСЕМБАЕВА, А Ж. Антикеңестік – Мұстафа Шоқай. KAZNU BULLETIN HISTORICAL SERIES, [S.l.], v. 76, n. 1, may 2016. Available at: <http://bulletin-history.kaznu.kz/index.php/1-history/article/view/58>. Date accessed: 26 june 2017.
Section
Магистрлік жұмыстар

Keywords

автономия, саясат, шовинизм, билік, Аutonomy, policy chauvinism, power, bolshevik.