Мұстафа Шоқайдың Түркістан автономиясын құрудағы қызметі

Ж Қ Жарылқапова

Abstract


Қазақстан тарихының кеңестік кезеңі бүгінгі мемлекет өмірімен де, ұрпақ өмірімен де тікелей байланысты болғандықтан, бұл салада объективтік пікір әлі тыңғылықты түрде қалыптасып біткен жоқ. Ол, әсіресе, кеңестік тоталитаризм тарихында ХХ ғасырдың алғашқы ширегіндегі қоғамдық-саяси жағдай осы кезеңдегі тарихи оқиғалар мен саяси қайраткерлер қызметіне байланысты. ХХ ғасырдың алғашқы ширегінде Қазақстанның қоғамдық-саяси өмірінде елеулі оқиғаларға толы болды. Атап айтар болсақ, Қазақстанда революциялық қозғалыстардың белең алды және қазақ ұлт зиялыларының қоғамдық-саяси қызметіндегі белсенділігі арта түсті. 1917 жылы уақытша өкімет құлап, барлық билік большевиктердің қолына өткенінен кейін коммунистік жүйеге қарсы топтар жағына шығып, соңында шетел асып барып, өмірінің соңына дейін түрік әлемінің бірлігі, «Тұтас Түркістан» идеясын жүзеге асыру үшін күресіп кеткен Алаш қайраткері – Мұстафа Шоқайдың атқарған қызметін ашып көрсетудің маңыздылығына баса назар аударады.

History of Kazakhstan the Soviet period is directly related to the life of the modern state and the generation, therefore, this issue still an objective opinion yet has not formed in this problem. Socio-political situations have been associated with historical events and activities of political figures In the history of Soviet totalitarianism in the first quarter of XX century. In the first quarter of XX century The important events have been taken in the social and political life of Kazakhstan have been. The revolutionary movement while was developed in Kazakhstan, and this time was reflected in the action of public and political life, cultural progress, establishment and development of national languages, literature and press, spread of new ideological concepts. It should be noted that the development of the national spirit and consciousness are important to publish the authorityes and activities of one of the major figures of the movement “Alash” – Mustafa Shokai. After the fall of the interim government in 1917 began to seize power throughout the Bolsheviks and Mustafa Shokai led a struggle to implement and until the end of his life the idea of “One Turkestan” unity of the Turkic world, against communist system.

История Казахстана советского периода непосредственно связана с жизнью современного государства, поэтому в этой проблеме ещё не сформировалось объективное мнение. В истории советского тоталитаризма в первой четверти ХХ в. общественно-политические ситуации были связаны с историческими событиями и деятельностью политических деятелей. В Первой четверти ХХ в. в общественно-политической жизни Казахстана произошли важные события. В то время в Казахстане развивались революционные движения, и это время выражалось в активизации общественно-политической жизни, культурном прогрессе, становлении и развитии национальных языков, литературы и прессы, распространении новых идеологических концепций. Следует отметить, что для развития национального духа и сознания весьма важно опубликовать роль и деятельность одного из крупнейших деятелей движения «Алаш» — Мустафы Шокая. После падения временного правительства 1917 г. власть повсюду стали захватывать большевики, и М.Шокай до самого конца своей жизни вёл борьбу для осуществления идеи «Единый Туркестан», единства тюркского мира, против коммунистической системы.


Keywords


автономия, Түркістан автономиясы, революция, құрылтай, Уақытша үкімет, большевик, autonomy, Turkestan autonomy, revolution, constituent assembly, provisional government, Bolshevik.

Full Text:

PDF (Kazakh)

References


Қойгелдиев

М. Қ. Түркістанның

ұлы пензенті

// Қазақ

тарихы,

– №2. – 15-22 бб.

Нұрпейісов

К. Алаш һәм Алашорда

/ К. Н. Нұрпейісов.

– Алматы:

«Ататек

», 1995. – 256 б.

Чокай

Мария.

Я пишу

Вам из Ножана..:

(вспоминания,

письма,

документы)

/ Сост.и пер.Садыковой

Б.- Алматы:

Кайнар,

- 208с.

Нүсіпхан

А. «Мұстафа

Шоқай.

Тандамалы

» / (аударып

құрастырған

Айтан

Нүсіпхан),

-2 том, Алматы,

«Кайнар

»,

-1999.

Байбот

К. С. «Мұстафа

Шоқай.

Түркістанның

қилы

тағдыры

» // Алматы,

«Жалын

», 1992, 12-13 бб

Ахметова

Ж. Мұстафа

Шоқай

және

Түркістан

автономиясы

// Қазақстан

тарихы,

– №2. – 6-7 б.