Қазақ халқының батырлық дәстүрі

  • А Б Байжомартова Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Қазақстан Республикасы, Алматы қ.

Abstract

Бұл мақалада қазақ халқының өткен қиын-қыстау кезінде жерімізді, елімізді, ата-жұртымызды өз ерліктерімен, қайсар-қайраттылықтарымен сақтап қалған батырларымыздың ерлігі көрсетіледі. Батыр атағының қалай берілгені, сол батырлық дәстүрдің жалғасын тауып соны кәсіп қылғандары жайлы айтылады. Сонымен қатар батырлық дәстүрдің ерекшеліктері ол қару-жарақ пен жүйрік аттары болғаны туралы баяндалады. Қоғамның ерекше әлеуметтік тобы ретінде батырлардың өзіндік әлеуметтік нормалары, тәртіп ережесі, идеологиялық ұстанымы, ерекше өмір салты, әдет, салт-дәстүрі мен әскери әдептілігі және бұлардың көшпенді қоғамның басқа да әлеуметтік топтарымен өзара қарым-қатынасын реттеп отыратын қағидалары болғаны және сол батырлардың есімдері аталады. Алпамыс, Ер Тарғын, Ер Қосай, Қобыланды – жауына жалғыз аттанған батырлар екені жазылады. Қобыланды батырдың соғысқа атын баптағаны туралы және де біздің алып тұлғамыз Жауғаш батырдың қару-жарағы жайлы мәліметтер беріледі. Сол заманның батырларының қару-жарағы өте шеберлікпен өңделіп, мықты болат металдардан жасалғандарымен қоймай, ол ұрпақтан ұрпаққа беріліп отырған және ерекше берік болаттан қазақтың халық эпосында алмас қылыш атанған қайқы қылыштар жасалғаны да көрсетіледі.This article is shown the bravery proved to save their land, country, and their ancestors during these difficult period kazakh people the bravery that heroes had How the title of the hero was given, that this heroic tradition made its continuation. At the same time, this report coincides that weapons and horses were the features of heroic tradition. As a particular group of society heroes possessed social norms, regulation, ideological standpoint and a special way of life, traditions, customs and the military ethics, principles that regulated the relationship between other social groups of nomadic society, and their names. Alpamys , Er Targyn, Er Kosai, Koblandy are heroes who went to fight themselves. Also it is written about how Koblandy took care of his horse and provide information about weapons of Zhaugash batyr. Weapons of those period made with great skill, despite it has made with strong steel metal, it passed on from generation to generation, and became a solid steel sword named blade sword in Kazakh folk epos.В данной статье рассматриваются героизм и мужество казахских батыров, доблестно защищавших свой народ и землю от набегов врагов, описываются особенности героических традиций – оружие и скакуны. Также говорится о том, как присваивалось звание «героя» батырам, которые являлись особенной социальной группой в обществе со своими социальными и военными нормами, дисциплинарными правилами, идеологическими позициями, боевыми традициями и законами регулирующие их взаимоотношения с другими социальными группами. Называются имена бесстрашных «батыров-одиночек», которые отправлялись в бой без единой поддержки, таких как Алпамыс, Ер Таргын, Ер Косай, Кобыланды. Детально описывается процесс подготовки и тренировки коня для войны батыра Кобыланды и предоставляется информация о военных снаряжениях Жаугаш батыра. Военные снаряжения и оружия батыров того времени изготавливались из особо прочных металлов таких как сталь и передавались из поколения в поколение. Сабли с изогнутыми клинками, называющимися «алмас қылыш»-«булатный меч» в казахском народном эпосе, также изготавливались из стали.

References

1 Қазақстан
Ұлттық
Энциклопедиясы.
– Алматы,
1999.
2 Ахметжан
Қ. // Батырлар
дала
серілері:
Қазақ
батырлары
туралы
// Nomad – Kazahstan. – 2005ж. – №2. – 67-71 б.
3 Ахметжан
Қ. // Жараған
темір
кигендер.
– Алматы,
1996.
4 Тарихи
тұлғалар.
– Астана: «Фолиант
», 2008 ж.
5 Ахметжан
Қ. // Батырлардың
жауынгерлік
аттары
фольклорлық
және
бейнелеу
өнері
деректері
бойынша.
// Егемен
Қазақстан.
– 2004 ж. – 30 маусым.
– 15 б.
6 Ахметжан
Қ. // Жауғаш
батырдың
қару
– жарағы.
// Қазақ
тарихы.
– 2003ж. – №4. – 12 – 17 б.
Published
2016-05-10
How to Cite
БАЙЖОМАРТОВА, А Б. Қазақ халқының батырлық дәстүрі. KAZNU BULLETIN HISTORICAL SERIES, [S.l.], v. 76, n. 1, may 2016. Available at: <http://bulletin-history.kaznu.kz/index.php/1-history/article/view/50>. Date accessed: 19 aug. 2017.
Section
Магистрлік жұмыстар

Keywords

Батыр, қаһарман, тарих, халық, соғыс, батырлық дәстүр, атақ, қару-жарақ,Hero, history, people, war, the bravery, tradition, reputation, weapon,Батыр, герой, история, народ, война, героическая традиция, звание, военные снаряжения.