Қазақ хандығы тұсындағы топонимикалық мәселелер

  • Д Қ Қалиев Д. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Қазақстан Республикасы, Алматы қ.

Abstract

Тарихи уақыт аралығында дәстүрлі мал шаруашылығына қажетті жануарлар мен өсімдіктердің жеке түрінің ареалын анықтау, ландшафт өзгерістерін зерделеу, табиғат пен табиғи ресурстарды қорғау сияқты күнделікті туындайтын іс-шаралар географиялық нысандардың айырым белгілері болып табылатын атауларды өмірге алып келді. Нақты тарихи кезеңде және табиғи ортада қалыптасқан қандай да болмасын топонимикалық атаулардың көпшілігі жергілікті жердің физикалық-географиялық ерекшеліктерін сипаттайтын құнды тарихи мәліметтер болып табылады. Осы тұрғыдан алып қарағанда, көшпелі қазақ қоғамының сан ғасырлар бойы табиғатты пайдалану барысында жинақтаған топонимикалық білімі шаруашылықты тиімді ұйымдастыруға негіз болды. Қазақстанның жер-су атаулары ұлттық тіл мен этникалық мәдениеттің құрамдас бөлігі ретінде танылып, халықтың тарихи жадынан үлкен орын алды.Тарихшылар көтерер жүк өте ауыр. Олардың алдынан құм жұтқан қазақтың қалаларының тарихын зерттеу міндеті түскен жоқ. Жер атауларының тарихы да тұтас елдің тарихымен сабақтас, өз кезегінде жеке адамдардыңда тарихынан бөліп алып қарауға болмайды.Identification of an area of certain types of animals and plants that are necessary for traditional agriculture in an historical period, a research of landscape changes, a preservation of the nature and natural resources and other everyday activities make all names that are the distinctive feature of geographical objects. A lot of some toponymic names that were formed in a concrete historical period and in the nature are valuable historical materials which characterize physical-geographical features of the area. By this side, toponymic knowledge of the Kazakh nation that they have formed using the nature for many centuries became a basis for an effective organization of the culture. Names of the areas of Kaxakhstan were considered as the main forming component of the national language and the ethnic culture and have an important place in a historical mind of the nation.The load of the historians is very heavy. They have their own engagement to research the history of Kazakh towns that were lost under the heavy sand of the time.Определение в историческом промежутке ареала отдельных видов, необходимых для традиционного сельского хозяйства животных и растений, исследование ландшафтных изменений, сохранение природы и природных ресурсов и многие другие повседневные мероприятия дают начало всем названиям, которые являются отличительными чертами географических объектов. Множество каких-либо топонимических названий, сформировавшихся в конкретном историческом периоде и в природной среде, являются ценными историческими данными, характеризующими физико-географические особенности местности. С этой точки зрения, топонимические знания кочевых казахов, которые они собирали в ходе использования природы на протяжении многих веков, стали основой для эффективной организации хозяйства. Названия населений Казахстана были признаны основной составляющей национального языка и этнической культуры и имеет место в историческом сознании народа.

References

1 Басин
В.Я. Казахстан
в системе
внешней
политики
России
в первой
половине
XVIII века//
Казахстан
в XV- XVIII
веках.
– Алма-
Ата, 1969. – С.67.
2 Памятники
Сибирской
истории.
1885. Т. II. – С.167.
3 Терещук
В.А. Рассказы
о Кокчетаве.
– Кокчетав,
1992. – С. 29.
4 Добросмыслов
А.И. Тургайская
область.
Исторический
очерк. //Известия
Оренбургского
отдела
Императорского
Русского
географического
общества.
– Вып. 17. – Тверь, 1902. – С.275.
5 Спасский
Г.И. Киргиз-
кайсаки
Большой,
Средней
и Малой
орды
// Сибирский
вестник.
–Ч.9. – С.100-123.
6 Левшин
А.И. Описание
киргиз-
казачьих
или киргиз-
кайсацских
орд и степей.
– Алматы,
1996. – С. 65.
7 http://his95.narod.ru/oren/istor_5_1.htm.
8 Бекмаханов
Е. Казахстан
в 20-40-е гг. XIX века.
–Алма-
Ата, 1992. – С.219.
9 Материалы
по казахскому
обычному
праву.
Сб. 1. / Под ред. С.В. Юшкова.
– Алма-
Ата: Издательство
Академии
наук Казахской
ССР, 1948. – С.100.
Published
2016-05-10
How to Cite
ҚАЛИЕВ Д., Д Қ. Қазақ хандығы тұсындағы топонимикалық мәселелер. KAZNU BULLETIN HISTORICAL SERIES, [S.l.], v. 76, n. 1, may 2016. Available at: <http://bulletin-history.kaznu.kz/index.php/1-history/article/view/49>. Date accessed: 26 june 2017.
Section
Магистрлік жұмыстар

Keywords

топонимика, Қазақ хандығы, жарлық, қоныстану, бекініс, шаңырақ, ауыл-аймақ, toponymy, Kazakh khanate, decree, settle, stronghold, a family, countryside (rural area),топонимика, Казахское ханство, указ, поселение, крепость, семья, сельская местность.