Сырдария өзені бойындағы ортағасырлық қалалар – отырықшылық мәдениеттің орталықтары

  • Ә Ж Ахантаева Қазақ ұлттық аграрлық университеті, Қазақстан Республикасы, Алматы қ.

Abstract

Бұл мақалада Сырдария өзенінің орта және төменгі ағысындағы ежелгi дәуiр мен орта ғасырлар кезеңінде өмір сүрген қалалар және қала мәдениеті туралы айтылады. Ежелгі және орта ғасыр кезеңінің қалаларының: біріншіден отырықшылық мәдениет орталығы екіншіден, сауда орталығы үшіншіден, әкімшілік орталық қызметін атқарғандығы жайлы дәлелденіп, зерттелді. Мысалы, Сыр бойында оғыз заманында өмiр сүрген атақты қаланың бiрi Жанкент тек қана астана және оғыз әкiмдерiнiң қысқы резиденциясы емес, ол Сырдария сағасындағы iрi сауда орталығы да болған. Сырдария бойымен Орта Азия қалаларынан мұнда Ибн-Хаукальдың куәлігі бойынша, бидай және астық тиелген кемелер келіп тұрған. Сыр өңiрiнiң қалаларына байланысты археологиялық және этнографиялық материалдарды қолдана отырып ежелгi цивилизациямен, егiншiлiк мәдениетiнiң ошағы болғандығы дәлелденді. Сырдария бойындағы оғыз-қыпшақ қалалары: Сауран, Сығанақ, Янгикент, Жент, Узгент, Баршикент т.б. керуен жолдарында орналасып, егiншiлiк пен қала мәдениетiнiң орталықтары болғандығы мен олардың тарихына қысқаша тоқталдық.In given article it is told about development and features of their cultures of the ancient cities located in the middle and lowland on a watercourse of Syr-Darya. Ancient and medieval cities were investigated: first, as the centers of settled culture; secondly, as shopping centers; thirdly, as administrative centers. For example, under the certificate of Ibn-Haukalja, one of the glorified cities, located on a current of Syr-Darya in Oguz epoch Zhankent was not only capital and winter residence of the governor огызов, but also the large shopping center located in lower reaches of Syr-Darya. Here from cities of Asia there arrived the ships loaded with grain. Using archaeological and ethnographic materials, the researcher proves that it was the center of an ancient civilization and the center of agricultural culture. He has short stopped on such cities of agricultural culture located along Syr-Darya, as Savran, Syganak, Jangikent, Zhent, Uzgent, Barshikent etc.В данной статье говорится о развитии и особенностях их культур древних городов, расположенных в середине и низине по течению реки Сырдарьи. Древние и средневековые города исследовались: во-первых, как центры оседлой культуры; во-вторых, как торговые центры; в-третьих, как административные центры. Например, по свидетельству Ибн-Хаукаля, один из прославленных городов, расположенный по течению Сырдарьи в огызскую эпоху Жанкент был не только столицей и зимней резиденцией правителя огызов, но и крупным торговым центром, расположенным в низовье Сырдарьи. Сюда из городов Азии прибывали корабли, нагруженные зерном. Используя археологические и этнографические материалы, исследователь доказывает, что он являлся центром древней цивилизации и очагом земледельческой культуры. Так же кратко остановился на таких городах земледельческой культуры, расположенных вдоль Сырдарьи, как Савран, Сыганак, Янгикент, Жент, Узгент, Баршикент и т.д.

References

1 Толстов
С.П. Приаральские
скифы
и Хорезм.
(К истории
заселения
и освоения
древней
дельты
Сыр-Дарьи) // СЭ. –
1961. – № 4. – С. 114 – 146.
2 Шалекенов
У.Х. Түрiктердiң отырықшы
өркениетi.
– Алматы:
Қазақ
университетi,
2002. – 292 б.
3 Жданко
Т.А. Хозяйство
каракалпакии
в ХІХ – начале
ХХ века.
– Ташкент:
ФАН, 1972. – 131 с.
4 Толстов
С.П. К вопросу
о происхождении
каракалпакского
народа
// КСИЭ. 1947. – Вып.2. – С. 69 – 75.
5. Агаджанов
С.Г. Очерки
истории
огузов
и туркмен
Средней
Азии IХ – ХIII вв. – Ашхабад:
Ылым, 1969. – 295 с.
6 Материалы
по истории
туркмен
и Туркмении.
VII–ХV вв. Арабские
и персидские
источники.
–М–Л.: Изд. АН
СССР, 1939. – Т.1. – 612 с.
7 Байпақов
К., Нұржанов
А. Ұлы Жiбек жолы
және
ортағасырлық
Қазақстан.
– Алматы:
Қазақстан,
1992. – 208 б.
8 Мамиев
Т., Парлак
Т. Сырдағы
Оғыз-қыпшақ
қалалары
// Қазақ
батырлары.
– 2001. – № 7. – 11-б.
9 Бартольд
В.В. К истории
орошения
Туркестана.
– СПб.: ГУЗЗ, 1914. – 174 с.
10 Жолдасбаев
С. Сығанақ
қаласы
// Егеменді
Қазақстан.
2015. 14 ақпан
11 Жаңарған
Жаңақорған:
Тарихнама.
– Алматы:
Аль-Фараби,
1998. – 256 б.
12 Елеуов М.Е. Жаңақорған
мен Шиелi аудандарының
археологиялық
ескерткiштерiнiң
зерттелу
тарихы
// Қаз ҰУ хабаршысы.
Тарих
сериясы.
– 2005. – № 3 (38). – 93–97 бб.
13 Юферев
В. Из истории
Туркестана.
– Ташкент:
Туркест.
тов. печатн.
дея., 1911. – 50 с.
14 Ержанов
Ж.Е. Сунақтар
және
Сунақ
қаласы.
– Алматы:
Ғылым,
1996. – 216 б.
Published
2016-05-10
How to Cite
АХАНТАЕВА, Ә Ж. Сырдария өзені бойындағы ортағасырлық қалалар – отырықшылық мәдениеттің орталықтары. KAZNU BULLETIN HISTORICAL SERIES, [S.l.], v. 76, n. 1, may 2016. Available at: <http://bulletin-history.kaznu.kz/index.php/1-history/article/view/39>. Date accessed: 26 june 2017.
Section
Археология және этнология

Keywords

Сырдария өзені, ортағасырлық қалалар, егіншілік мәдениет, бидай, тары, сауда, әкімшілік орталық, резиденциясы, Жібек жолы, Сығанақ, Сауран, Жанакент, the Syr Darya River, medieval towns, agricultural crops, wheat, millet, trade, administrative center,