Зеркало среднеазиатского облика из могильника Каратума (к постановке проблемы выделения жреческих погребений саков Семиречья)

Е Ш Амиров

Abstract


В 2010 г. в могильнике Каратума было найдено зеркало с утолщением и валиком в центральной части. Это зеркало, датируемое концом VI – III вв. до н.э., является первой находкой в своем роде на территории Семиречья. Основным ареалом их распространения являются Приуралье и Верхнее Приобье, куда они проникали из Средней Азии. По ряду признаков этот тип зеркал сходен со специфичными двусоставными зеркалами-погремушками, традиционно трактуемыми как атрибуты женщин-жриц. Ряд прямых аналогий каратуминского зеркала был выявлен в женских погребениях в составе сакральных наборов, включающих также каменные алтарики и другие предметы культового назначения. В совокупности эти данные дают основания выдвинуть гипотезу о функциональном назначении зеркал с утолщением и валиком в центральной части как атрибутов жреческого сословия. Находка такого изделия в женском погребении могильника Каратума дает основание для постановки проблемы жреческих погребений саков Семиречья и выделения жреческого сословия в составе сакского общества. Вместе с тем найденное зеркало позволяет реконструировать путь проникновения этих зеркал в Приобье из мест производства.

In 2010, in the burial ground Karatuma was found mirror with thickening and roll in the central part. This mirror, dating from the end of the VI – III centuries BC is the first discovery of its kind in the territory of Jeti su. The main areas of their distribution are the Urals and Upper Ob, where they permeated from Central Asia. A number of features this type of mirror is similar to the specific two-part mirror-rattles, traditionally treated as attributes of women priestesses. A number of direct analogies of the karatuma’s mirror was found in female burials in the composition of sacred kits comprising also stone altars and other objects of cult destination. In total, these data suggest hypothesis about the functional purpose of mirrors with a thickening and roll in the central part as attributes of priestly class. The find of this product in the female burial of interment Karatuma provides the basis for formulation of the problem of priestly burials of the Jeti su Sakas, and allocation of priestly class as part of Saka society. At the same time, the found a mirror allows to reconstruct the path of penetration of these mirrors in the Ob from places of production.

2010 ж. Қаратума қорымынан орталық бөлігінде қалыңдатылған тұсы мен жалы бар айна табылған болатын. Б.д.д. VI-III ғғ. мерзімделетін бұл айна Жетісу территориясында алғаш рет табылып отыр. Олардың негізгі таралған аймағы Орал маңы мен Жоғарғы Об маңы болып табылады және онда олар Орта Азиядан апарылған. Осы типтегі айналар бірқатар белгілер бойынша, әйел-абыздардың атрибуттары деп түсіндірілетін, екі бөліктен құралатын сылдырмақ-айналарға ұқсас. Қаратума айнасының бірқатар текелей аналогтары да салтарлар мен басқа да ғұрыптық заттардан тұратын сакралды топтама құрамында әйелдер молаларынан анықталған. Жиынтығында бұл мәліметтер орталық бөлігінде қалыңдатылған тұсы мен жалы бар айналарды абыздар қауымының атрибуттары ретінде пайдаланылған деген болжам жасауға негіз бола алады. Мұндай бұйымның Қаратума қорымының әйел моласынан табылуы Жетісу сақтарының абыздық молаларының және сақ қоғамының құрамындағы абыздық қауымның қалыптасу мәселелерін көтеруге негіз бола алады. Сонымен қатар, табылған айна бұндай айналардың өндіріс орнынан Об маңына дейінгі жолын реконструкция жасауға мүмкіндік береді.


Keywords


Каратума, саки, зеркала, жрецы, погребения,Karatuma, Sakа, mirrors, priests, burials,Қаратума, сақтар, айналар, абыздар, молалар.

Full Text:

PDF (Russian)

References


Скрипкин

А.С. Азиатская

Сарматия.

Проблемы

хронологии

и ее исторический

аспект.

– Саратов,

– 301 с.

Акишев

А.К. Искусство

и мифология

саков.

– Алма-

Ата, 1984. – 176 с.

Мошкова

М.Г. Памятники

прохоровской

культуры

// САИ. – Вып. Д 1 – 10. – М., 1963. – 89 с.

Смирнов

К.Ф. Савроматы.

Ранняя

история

и культура

сарматов.

– М., 1964. – 380 с.

Кузнецова

Т.М. Зеркала

Скифии

VI – II вв. до н.э. Том I. – М., 2002. – 352 с.

Могильников

В.А. Население

Верхнего

Приобья в середине

– второй

половине

I тысячелетия

до н.э. – М., 1997. –

с.

Могильников

В.А., Уманский

А.П. Два зеркала

из Новотроицких

курганов

// Памятники

Евразии

скифо-

сарматской

эпохи.

– 1995. – С. 19 – 31.

Уманский

А.П., Шульга

П.И. Два погребения

с восточными

зеркалами

из Алтайского

края // Вопросы

археологии

и истории

Южной

Сибири.

– Барнаул,

– С. 43 – 80.

Шульга

П.И. Могильник

скифского

времени

Локоть-

а. – Барнаул,

– 204 с.

Уманский

А.П., Шамшин

А.Б., Шульга

П.И. Могильник

скифского

времени

Рогозиха-

на левобережье

Оби. – Барнаул,

– 204 с.

Шульга

П.И Жреческие

парные

захоронения

с зеркалми-

погремушками

(к постановке

проблемы)

// Древности

Алтая.

Известия

лаборатории

археологии.

– Вып. 5. – Горно-

Алтайск,

г. – С. 82 – 91.

Акишев

К.А. Курган

Иссык.

Искусство

саков

Казахстана.

– М., 1978. – 132 с.

Смирнов

К.Ф. Сарматы

на Илеке.

– М.: Наука, 1975. – 176 с.

Руденко

С.И. Культура

населения

Горного

Алтая

в скифское

время.

– М.-Л. : б.н., 1953. – 402 с.

Шульга

П.И., Уманский

А.П., Могильников

В.А. Новотроицкий

некрополь.

–Барнаул,

– 329 с.

Акишев

К.А. Социальная

структура

сакского

общества

в VI – IV вв. до н.э. // Археологические

памятники

на Великом

Шелковом

пути.

– Алматы,

– С. 45 – 58.