ХХ ғ. 90-жылдарының соңындағы қазақтардың халықтық отбасылық дәстүрлері және қалалық тұрмыстағы инновациялар (Алматы және Тараз қалаларының материалдары бойынша) мәліметтер базасын құру

C X Шалғынбаева С.Х.

Abstract


Мақалада автор қазіргі заманғы Қазақстандағы урбанизм мәселесі және төл этностың қалалық өмірдегі отбасылық дәстүрлері мен инновациялары сынды күрделі құбылыстары жайлы қарастырады. Мәселен бағдарлы деректер базасында жүзеге асырылатын компьютерленген этнографиялық зерттеу стратегиясының проблемасын анықтайтын, пайдалану жүйесін зерттеу және жаңа әдіснамалық тәсілдерді іздеу. Зерттеулер жаңа инновациялық техниканы пайдалана отырып қазақтардың қазіргі өміріндегі ұлттық дәстүрлерінің дамуі үрдістері мен заңдылықтарын анықтайды.
Зерттеуде қазақ халқының қазіргі кезеңдегі ұлттық дәстүрлерін, тұрмыс тіршілігіндегі үдерістер мен заңдылықтарын түрлі әдістерді пайдану арқылы жаңа инновациялық механизмдерді ашып көрсетеді. Зерттеу нысанына параметрлік көрсеткіштері, маңыздылығы, урбанизациялық дәрежесі және мәдени даму қарқынымен ерекшеленетін, қазақ халқының көп шоғырланған ортасы Алматы және Тараз қалалары алынды. Зерттеу халық арасында түрлі әдістегі 9 бөлімнен тұратын этнографиялық сауалнама арқылы жүргізілген.

The author in the article raises questions of modern urbanism in Kazakhstan, and such complex phenomena as family traditions and innovation in the urban life of the titular ethnos. Search for new methodological approaches in this problem identified use of computerized ethnographic research strategy, and has implemented new problem-oriented database for this analysis. Nowadays, studies have revealed the trends and patterns of national traditions in Kazakhs life, uncovered the mechanisms that contribute the use of new techniques.
Research has revealed the trends and patterns of national traditions in the modern life of the Kazakhs, uncovered the occurrence of innovations based on the use of new techniques. The object of the research was chosen Kazakh population of the two cities in Kazakhstan – Almaty and Taraz, which differ in their quantitative parameters, importance, degree of urbanization, and the level of cultural development. Method of sample population, by using ethnographic questionnaire, divided into nine blocks was used in the survey. Issues of socio-demographic, social movements, educational status were included.

Автор в статье затрагивает вопросы современной урбанистики Казахстана и такого сложного явления, как семейные традиции и инновации в городском быту титульного этноса. Семейный быт является одной из наиболее устойчивых сфер этнического своеобразия, и именно здесь следует искать причины стойкого сохранения многих традиций. Поиск новых методологических и методических подходов к системному изучению поставленной проблемы определил применение стратегии компьютеризированного этнографического исследования, реализуемой в проблемно-ориентированной базе данных.
Исследования позволили выявить тенденции и закономерности функционирования национальных традиций в современном быту казахов, раскрыть механизмы вхождения инноваций на основе применения новых методик. Объектом исследования было выбрано казахское население двух городов Казахстана – Алматы и Тараза, которые различаются по своим количественными параметрам, значимостью, степени урбанизации, темпами культурного развития. В исследовании использован метод выборочного опроса населения с помощью этнографического вопросника, разделенного на 9 блоков. Включены вопросы социально-демографического характера, социальные перемещения, образовательный статус.


Keywords


дәстүр, қалалық қоршаған орта, сауалнама, градациясы, белгісі,tradition, urban environment, the questionnaire, gradation, sign.традиции, городская среда, вопросник, градация, признак.

Full Text:

PDF (Kazakh)

References


Данилова

Л.В. Традиция

как специфический

способ

социального

наследования

// Советская

этнография.

– 1981. –

№3. – С.48.

Данилова

Л.В. Традиция

как специфический

способ

социального

наследования

// Советская

этнография.

– 1981. –

№3. – С.48.

Арушюнян

Ю.В., Дробижева

Л.М., Сусоколов

А.А. Этносоциология.

-М., – 1999. – С.216.

Будина

О.Р., Шмелева

М.Н. Город

и народные

традиции

русских.-

М.,-1989. – С. 125

Аргынбаев

Х. Свадьба

и свадебные

обряды

у казахов

в прошлом

и настоящем

// Совесткая

этнография.

– № 6. –

– С. 69-77; Семья у народов

СреднейАзии

и Казахстана

// Семейный

быт народов

СССР. – М., 1980. – С. 440-503.

Малышев

А.Б., Сакенова

К.А. Культурный

облик

современного

сельского

населения

Алматинской

области

(по материалам

этносоциологического

обследования)

// Изв.НАН РК. Серия

общ. – 1994. – №1. – С. 30-35.

Пименов

В.В. Удмурты.

Сұраулар

тізімін

құрастырғанда

жылы

В.В. Пименовтың

жетекшілігімен

жүргізілген

Удмуртиннің

негізгі

этносын

этнографиялық

зерттеу

тәжірибесі

қолданылған

болатын.

Татарстанның

қалалық

және

селолық

тұрғындар

арасында

этноәлеуметтік

зерттеулер

материалдары

бойынша

алғашқы

машина

оқи алатын

мәліметтер

базасы

-1968 жж. құрылған

болатын.(

Ю.В.Арутюняна

және

О.И.Шкаратана).

«СССР-ғы микрокопмьютерлік

революция

» кезеңінде

осыған

ұқсас

жұмыстарды

жылы

Д.М. Исхакова

мен Р.Н. Мусиналар

жүзеге

асырған

болатын,

ал 1994 жылы

– Л.М. Дробижева

және

Р.Н. Мусина.

Историческая

информатика

/ Под.ред. Л.И. Бородкина,

И.М. Гарсковой.

– М., 1996. – С. 39.

Миллс Ф. Статистические

методы.

– М.,1958. – С. 49.