Беташар өлеңдерінің этнографиялық негіздері

  • С Д Дәрібайұлы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Қазақстан Республикасы, Алматы қ.

Abstract

Салт-дәстүрлердің шығу негіздерін бүгінгі ұрпаққа ғылыми тұрғыдан жүйелеп, талдау оны сақтауға, практикалық тұрғыдан жүзеге асыруға да өз ықпалын тигізері сөзсіз. Бұл мақалада тұрмыс-салт өлеңдерінің бірі беташар жырының этнографиялық негіздері талданады. Бүгінгі күнге дейін фольклортанушы ғалымдардың зерттеу еңбектерінде қазақ халқының тұрмыс-салт жырларының ішіндегі өзіндік ерекшелігімен дара тұрған беташар салтының жанрлық ерекшелігіне, жас келінді жаңа ортаға таныстырудағы тәрбиелік мәніне жүйелі пікірлер білдірілді. Қазақ халқының дүниетанымында беташар қыз баланың келін атанып, жаңа шаңырақтың табалдырығын аттағаннан кейін бір рет қана және міндетті түрде жасалатын ерекше салт. Бұл жырда қазақ халқының ғасырлар бойы қалыптасқан өмірлік тәжірибесі көрініс табады. Мақалада үйлену мен жерлеу ғұрпындағы параллельдерге ғұрыптық өлеңдерден, ырым-тыйымдардан нақты дәйектер келтіріледі.Certainly, scientific classification, analysis, preservation and practical implementation of national customs and traditions is important for the next generation. Current article analyzes ethnographic foundations of betashar songs, one of the brightest types of ceremonial and domestic songs.Folklorists in their research works up to this day put forward the idea of cultural and educational value of Kazakh folk ritual and domestic songs, and genre distinction of betashar traditional songs, the songs dedicated to the bride’s acquaintance with her new relatives. In the Kazakh national worldview the betashar song rite, or bride’s entry under the arches of the new shanyrak (groom’s yurt), is a special festive and unique act. In the betashar song one may trace lifestyle of the Kazakh nation, the experience evolved throughout many centuries. The article provides valuable information about the taboo («forbidden words») and actions extracted from the analysis of ritual wedding and funeral songs, and finds its traditional parallels.Безусловно, важное значение имеет для последующих поколений научная систематизация, анализ, сохранение и практическое исполнение национальных обрядов и традиций. В настоящей статье анализируются этнографические основы песен беташар, представляющих одну из ярких разновидностей обрядово-бытовых песен. Фольклористы и до нынешнего дня в своих научных исследованиях выдвигают идеи о культурно-воспитательном значении казахских народных обрядово-бытовых песен и о жанровой специфике традиционных песен беташар, о песнях-ознакомлениях невесты со своей новой родней. В казахском народном мировоззрении песенный обряд беташар, или вхождение невестки под своды нового шанырака (юрты жениха), это особенный торжественный и неповторимый акт. В этой песне можно усмотреть жизненный уклад казахского народа, опыт, формировавшийся на протяжении многих веков. В статье приводятся ценные сведения о запрете («запретных словах») и действиях, взятых из анализа обрядовых свадебных и похоронных песен и обретающих свои традиционные параллели.

References

1 Ісламжанұлы
К. Қазақтың
отбасы
фольклоры.
– Алматы:
Арыс, 2007. – 332 б.
2 Қондыбай
С. Арғықазақ
мифологиясы.
Үшінші
кітап.
– Алматы:
Дайк пресс, 2004. – 486 б.
3 Касымова
Г. Ритуальная
музыкальная
культура
казахов.
– Алматы:
LEM, 2008. – 151 с.
4 Уахатов
Б. Қазақтың
халық
өлеңдері.
– Алматы:
Ғылым,
1974. – 285 б.
5 Турскова
Т. Новый
справочник
символов
и знаков.
– М.: Классик,
2003. – 798 с.
Published
2016-05-10
How to Cite
ДӘРІБАЙҰЛЫ, С Д. Беташар өлеңдерінің этнографиялық негіздері. KAZNU BULLETIN HISTORICAL SERIES, [S.l.], v. 76, n. 1, may 2016. Available at: <http://bulletin-history.kaznu.kz/index.php/1-history/article/view/34>. Date accessed: 19 aug. 2017.
Section
Археология және этнология

Keywords

беташар, салт, отбасылық ғұрып, дәстүр, тұрмыс, ырым-тыйым,betashar, rite, ancestral rites, ceremonies, traditions, way of life, taboo, беташар, обряд, родовые обряды, традиция, быт, запрет