Геополитический аспект казахской государственности

  • А И Оразбаева Евразийский национальный университет им. Л.Н. Гумилева, Республика Казахстан, г. Астана

Abstract

Статья посвящена изучению теоретико-методологических вопросов геополитического аспекта национальной государственности казахов. Автором работы уделено особое внимание соотношению понятий «государство» и «государственность», пониманию роли и значения территориально-пространственного, природно-климатического факторов в формировании национальной государственности. Специфика промежуточного географического расположения территории Казахстана между пространственными границами оседло-земледельческих культур, как с юго-западных ее рубежей, так и с северо-восточных, активная вовлеченность населения Великой степи (начиная с древнейшей эпохи) в политическую орбиту взаимодействия различных государств и цивилизационных волн, сочетание горных, пустынных, лесных ландшафтных зон, а также отдаленное расположение от океанов и морей, предопределили не только склад хозяйственно-экономических типов, а также и форму государственности в данном регионе. Согласно утверждению автора статьи, нельзя ограничивать национальную государственность казахов лишь рамками Казахского ханства (XV – XVIII вв.), так как она подразумевает возникновение и развитие казахского государства, его различные типы, формы и функции на разных этапах своей истории, преемственность и обновление политической, структурной и территориальной организации казахского общества в целом.The article studies the theoretical and methodological issues of the geopolitical aspects of national statehood of Kazakhs. The author of the work paid particular attention to the relationship of state and statehood concepts, to the understanding of the role and significance of theoretical and spatial, natural and climatic factors in the formation of national statehood. Specificity of the geographical location of Kazakhstani spatial boundaries between sedentary agricultural crops and the active involvement of the population of the Great Steppe in the political orbit of interaction of the various states and civilizational waves coupled with a combination of mountain, desert, forest landscape areas and remote location from the oceans and seas, determined form as well as economy of statehood in the region.Мақала қазақ мемлекеттілігі геосаяси қырының ілімдік-әдіснамалық мәселелерін зерттеуге арналған. Жұмыс авторы мемлекет және мемлекеттілік ұғымдары арақатынасы, ұлттық мемлекеттіліктің қалыптасуындағы территориалды-кеңістіктік, табиғи-климаттық факторлардың рөлі мен маңызына баса назар аударады. Қазақстан территориясының оңтүстік-шығыс және солтүстік-шығыс межелерінің екі бірдей отырықшы-егіншілік мәдениеттер кеңістігі шекаралығында орналасу ерекшелігі, ежелгі заманнан бастап Ұлы Дала жұртының әртекті мемлекетаралық қатынастар мен өркениеттер орбитасына белсенді түрдетартылуы, таулы, шөлді, орманды ланшафтық аймақтардың қатар қамтылуы, теңіздер мен мұхиттардан алыс орналасуы, оның тек шаруашылық-экономикалық қалыптасу типін ғана анықтаумен шектелмей, сонымен қатар аталмыш аймақтағы мемлекеттілік пішініне де өз әсерін тигізді. Мақала авторының пайымдауынша ұлттық мемлекеттілік ауқымын тек қазақ хандығы (XV–XVIII вв.), шеңберімен шектеу қателік.

References

1 Пирумова
Ю.А. Научно-
теоретическая
эволюция
концепции
государственности:
аналитический
обзор
основных
исследований
// Власть,
2011. – №7. – С. 40-43; Антология
правовой
мысли.
В 5 т. / Нац. Обществ-
науч.
фонд: Руководитель
науч. проекта
Г.Ю. Семигин.
– М.: Мысль,
1999.
2 Коржихина
Т.П., Сенин
А.С. История
российской
государственности.
– М., 1995. С. 10–14; ЛукьяноваЕ.
А. На стыке
эпохиконтинентов.
К истории
российской
государственности.
Пособие
для реформаторов.
– М., 2002. – С. 8-14; Тимофеева
А.А. Проблемы
становления
и развития
российской
государственности
: учеб. пособие
/ А.А. Тимофеева.
– М.: Флинта:
МПСИ, 2009. – С. 7; Шабуров
А.С. Государство
и государственность:
вопросы
соотношения
// Известия
ИГЭА, 2012. –
№3(83). – С. 126-130.
3 Кревельд
Мартин
ван. Расцвет
и упадок
государства
/ пер. с англ.; под. ред. Ю. Кузнецова
и А. Макеева.
– М.: ИРИСЭН,
2006. – 544 с.
4 Toynbee A. Mankind and Mother Earth., 1978. P.5 92; Вебер
М. Избранное.
– М., 1990. – С. 646-647; Servise E. The
origins of State and Civilization. N.Y., 1975. P.XI-XIII; Eisenstadt S.N. Political Systems of Empires. N.Y.1963; Shils E. Center and
Periphery: Essays in Macrosociology. Chicago, 1975.
5 История
казахской
государственности
(древность
и средневековье):
монографическое
исследование.
– Алматы:
изд.
«Адамар
», 2007. – 416 с.; Кәрібаев
Б.Б. Қазақ
хандығының
құрылу
тарихы.
Докт. диссертация
авторефераты.
– Алматы,
2010 – 40 б.; Л.Н. Гумилев
атындағы
ЕҰУ-де 2014 ж. 10 қазанда
өткен
Қазақ
мемлекеттілігі
және
Еуразия
кеңістігі:
тарихи
мен қазіргі
кезең.
XI Еуразиялық
ғылыми
форум
материалдарының
жинағы.
–Астана: ЕҰУ баспасы.
– 530 б.
Published
2016-05-10
How to Cite
ОРАЗБАЕВА, А И. Геополитический аспект казахской государственности. KAZNU BULLETIN HISTORICAL SERIES, [S.l.], v. 76, n. 1, may 2016. Available at: <http://bulletin-history.kaznu.kz/index.php/1-history/article/view/30>. Date accessed: 19 aug. 2017.
Section
Жаңа және қазіргі замандағы Қазақстан тарихы

Keywords

государство, государственность, национально-государственная идентичность, социокультурная общность, геополитический фактор, цивилизационное пространство, state, statehood, national and state identity, socio-cultural community, geopolitical factor,