«Госплан считает целесообразным…», Экономические взгляды Смагула Садвокасова

Г К Муканова

Abstract


В данной статье, основанной на архивных редких источниках, впервые вводимых в научный оборот, рассматриваются особенности экономической культуры Казахской автономии, как одного из факторов формирования государственной стратегии. Руководителем Госплана Казахской автономии являлся Смагул Садвокасов, впоследствии ставший жертвой преследований и обвинений в национализме, троцкизме и «групповщине». Однако, документы его выступлений показывают, насколько смело и грамотно отстаивал главный экономист страны интересы Казахстана. Многие замыслы Садвокасова (районирование, перенос столицы, отчисления от доходов Эмба-нефти в пользу Казахстана, добычи соли, кооперация) были внедрены в жизнь. Средства массовой информации (пресса, радио, телеграф) в период Казахской автономии являлись источником информирования граждан. Автор доказывает, что гражданин интеллектуального общества сегодня должен иметь четкое представление о той планово-экономической деятельности 1920-х годов, которая позволила заложить основы будущего Независимого Казахстана, в контексте развития всей Центральной Азии.

In this article, based on archival sources of rare, first introduced in the scientific revolution, the features of the economic culture of the Kazakh autonomy as one of the factors in the formation of the state strategy. The head of the State Planning Committee of the Kazakh autonomy is Smagul Sadvokasov, who later became a victim of persecution and accusations of nationalism, Trotskyism and «factionalism». However, the documents of his speeches show how safely and competently defended the interests of the country’s chief economist in Kazakhstan. Many Sadvokasov’s designs (zoning, transfer of the capital, deductions from income of Emba-oil in favor of Kazakhstan, salt production, co-operation) were introduced into practice. The media (press, radio, telegraph) in the period of the Kazakh autonomy is a source of information to citizens. The author argues that a citizen of intellectual society today should have a clear understanding of the planning and economic activities of the 1920s, which laid the foundations for the future of independent Kazakhstan in the context of the whole of Central Asia.

Мақалада, мұрағаттарға арқаланып, жаңадан құжаттарды ғылыми аударуға кіргізу жолында, қоғамның экономикалық мәдениетінің өзгешеліктері зияткерлік ұлттың құрылымының бір факторлары ретінде қарастырылады. Сол кездегі Мемжоспардың басшысы болып Сәдуақасов Смағұл тағайындалған. Голощекин кейін оның жұмысына теріс баға беріп, «троцкист», «националист» деген атауларды пайдаланылған, соның кесірінен Смағұл Мәскеуге кетуге шешім қабылдағаны белгілі. Бірақ, С. Сәдуақасовтың Мемжоспрадағы қызметі туралы, экономикалық көз қарасы туралы мәліметтер мен зерттеудер өте аз. Табылған құжаттар Смағұлдың ғылыми түрде еліміздің саяси, экономикалық келешегін қорғауы нақты дәлелденеді (районирование, астананың Орынбордан көшірілуі, Эмба-мұнай трестің табысының 5 пайызын Қазақстанның қазынасына аудару, кооперация, т.с.с.). Бұқаралық ақпарат азаматтардың сол кезде де ақпарлар негізгі бастауыболып табылды. Fалым дәлелдеуі бойынша, зияткерлік қоғамның азаматы 1920 жылдары экономикалық жоспарлау қызметтері туралы білуі міндетті, өйткені ол келешектегі Егемен Қазақстанның дамуына өте маңызды рөл атқарған.
Түйiн сөздер: Мемжоспар,


Keywords


Госплан, КирЭКОСО, радио, Карская экспедиция, КирЦИК, Смагул Садвокасов,Gosplan, KirEKOSO, radio, Karsk expedition, Smagul Sadvokasov,Мемжоспар, радио, Карск экспедициясы, Смағұл Сәдуақасов.

Full Text:

PDF (Russian)

References


Данильченко

С.Л.Концессионная

политика

советского

государства

в условиях

НЭПа // Экономический

журнал.

– № 2. http://economicarggu.ru/2002_5/02.shtml

Niccolс Pianciola. Bolcheviks et colons au Semirech´e (1920-1922) // Cahiers du monde russe. – 2008/1. – Vol 49. –

Pр. 101-144.

10 февраля

г. Садвокасов

С. был назначен

наркомом

просвещения

КАССР.

– ЦГА РК. – Ф.139. – Оп.1. –

Д.1212а.- оп. Л. 43.

Центральный

государственный

архив

Республики

Казахстан

(ЦГА РК). – Ф. Р-196. – Оп.1. – Д. 2. Кирпредставительство

в Москве.

Карская

экспедиция;

Белов

М.И. История

открытия

и освоения

Северного

Морского

пути.