Тарихи тұлға және тарих тағылымы

  • Ж Д Дәдебаев Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Қазақстан Республикасы, Алматы қ.
  • П П Бисенбаев Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Қазақстан Республикасы, Алматы қ.
  • Е К Кәрібозов Е. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Қазақстан Республикасы, Алматы қ.

Abstract

Мақала авторлары ХҮІІ ғасырда Еуразия аумағында орын алған аласапыран уақыттың шындығын баяндайды. Мұнда сол кезеңнің белгілі қайраткерлері турасында айтылған тың құжаттар берілген. Сол мәліметтерде Орақ, Ораз-Мұхаммед, Кантемир, Естерек сияқты тарихи тұлғаларға қатысты жайлар сөз болады. Қырым ханы мен ноғай ұлысы арасындағы соғыстар, елшіліктер, қарым-қатынастар жөнінде де құнды мағлұматтар кездеседі. Осындағы көне хаттардың тарихи да, мәдени де мәні мол. Олар өз тарапынан ХҮІІ ғасырдағы ноғай ордасы, орыс патшасы, қырым хандығы арасындағы жаугершілік заманның шындығын толығырақ, тереңірек танытуға көмектеседі. Сондай-ақ мақаладағы жүйелі талдаулардан тарихта болып өткен ірі оқиғалардың, танымал адамдардың нағыз келбеті мейлінше айқын көрінеді. Мәселен, осындағы орыс тарихында Петр Урусов деген атпен мәшһүр болған Орақ батырдың шығу тегі, тарихи-қоғамдық қызметі, оның теңдессіз ерлігі, ел намысы үшін ақырына дейін алыса білетіндігі жайында жазылған ой-тұжырымдардың мән-маңызы ерекше. Әрине, Орақ батырдың талайсыз тағдыры туралы айтқанда дүрбелең кезеңнің шындығын айналып өту мүмкін емес.The article reveals the real truth of the troubled times in Eurasia XVII century. On the basis of original documents refers to the prominent figures of this era. In these documents, there is mention of such famous historical figures as Orak, Oraz Muhammad, Cantemir, Esterek and are also valuable information about how the war between the Khans Kyrym and Nogai ulus, of embassies, about their relationship.Great cultural and historical significance of these ancient sources. They help to become acquainted, fuller picture of the reality of the heroic age HҮІІ century, the period of the Nogai Horde, Russian principalities and the Crimean Khanate. However, the article systematically analyzes the major historical events and famous historical figures. For example, special importance has been written about Orak batyr, became famous under the name of Peter Urusova who fought to the death for the honor of his country, its socio-historical role and boundless courage. Of course, it is impossible to tell with all the fullness of the fate of Orak batyr and the harsh historical reality of his time.В статье раскрывается действительная правда смутного времени на пространствах Евразии XVII века. На основе подлинных документов говорится о видных деятелях этой эпохи. В этих документах есть упоминание о таких известных исторических личностях, как Орак, Ораз Мухаммед, Кантемир, Естерек, и даются также ценные сведения о войне между ханами Кырыма и Ногайским улусом, о посольствах, об их взаимоотношениях.Велико культурное и историческое значение этих древних источников. Они помогают глубже ознакомиться, полнее представить действительность героической эпохи ХҮІІ века, периода Ногайской орды, русского княжества и Крымского ханства. Вместе с тем, в статье системно анализируются крупнейшие исторические события и известные исторические личности. Например, особое значение имеет написанное об Орак батыре, прославившемся под именем Петра Урусова, который до самой смерти боролся за честь родной страны, о его общественно-исторической роли и безграничном мужестве. Конечно, невозможно со всей полнотой поведать о судьбе Орак батыра и суровой исторической действительности его эпохи.

References

Досмұхамедов
Х. Аламан
/ Құрастырушылар,
алғы
сөзін
және
түсініктемелерін
жазғандар:
Ғарифолла
Әнес, Аманқос
Мектепов,
Шәмшәдин
Керімов.
– Алматы,
1991.
2 Белокуров
С. А. Разраядные
записи
за смутное
время
(7113-7121 гг.). – М., 1907.
3 Статейный
список
московского
посланника
в Крыму
Ивана
Судакова
в 1587 – 1588 году
// Известия
Таврической
ученой
архивной
комиссии.
Том 14. 1891//http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Krym/XVI/Iv_Sudakov_SS_1587_88/text.
phtml?id=5442
4 Новый
летописец
( Глава
80. Об учинении
вражды
от Бориса
между
Ногайскими
людьми)
// Временник.
Том 17. –
1853. – С. 1-190.
5 Разряд
ХХҮІІ, д. №8. «Роспись,
кто был на Москве
царей
и царевичей
разных
земел,
и кто был Черкасских
и Ногайских
мурз и при котором
государе
и кто в каком
чину
был». Сообщил
действ.
член С. А. Белокуров
// Разрядная
книга
от
7067 до 7012 года.
http://www.vostlit.info ; http://www.simbir-archeo.narod.ru/Russian/16vek/sbornik/index.htm
6 Русская
историческая
библиотека,
издаваемая
Археографическою
комиссиею.
Том первый.
– Санктпетербург,
1872.
7 Акты
исторические,
собранные
и изданные
Археографическою
комиссиею.
Том второй.
1598-1613. – Санктпетербург,
1841.
8 Рукопись
Жолкевского,
изданная
Павлом
Мухановым.
– М., 1835.
Published
2016-05-10
How to Cite
ДӘДЕБАЕВ, Ж Д; БИСЕНБАЕВ, П П; КӘРІБОЗОВ Е., Е К. Тарихи тұлға және тарих тағылымы. KAZNU BULLETIN HISTORICAL SERIES, [S.l.], v. 76, n. 1, may 2016. Available at: <http://bulletin-history.kaznu.kz/index.php/1-history/article/view/19>. Date accessed: 20 aug. 2017.
Section
ЕЖЕЛГІ ЖӘНЕ ОРТАҒАСЫРЛАРДАҒЫ ҚАЗАҚСТАН ТАРИХЫ

Keywords

тарихи тұлға, таным, ноғай ордасы, Қырым хандығы, дерек, кезең шындығы, жылнама, образ, мұра, нұсқа,historical personality, cognition, Nogai Horde, the Crimean Khanate, the document is true era record, image, legacy option.