«САУРЫҚ БАТЫР» ЖЫРЫНЫҢ ТАРИХИ НЕГІЗІ

П Б Бисенбаев

Abstract


Саурық батыр туралы тарихи-фольклорлық үлгілердің жанрлық ерекшеліктері мен идеялық мазмұны оқырман қауымға жақсы таныс. Оларда сыртқы жаудан жан-жақты қыспақ көрген халықтың әлеуметтік жағдайы, саяси мәні бар тартысты оқиғалардың сыр-сипаты сараланады. Бұл тақырыпты Жамбыл ақын да айналып өтпеген. Ұлы ақын батырдың Жетісудағы қазақ жұртын басқыншылардан қорғау жолындағы көрсеткен ерлік істерін айтып, елді азаптан, талаудан айырып қалғанын мақтан етеді. Ел қамқоры болған Саурық Стамбекұлының ерлігін жырлау Сүйінбай ақын бастаған Жетісу ақындарының өлең-жыр, айтыстарында жиі кездеседі. Мақала авторы осы жайттарға тоқтала отырып, халық ақыны Әбдіғали Сариев жырлаған «Саурық батыр» дастанының нақты өмір шындығына қатысын сөз етеді. Мұнда ақынның тарихи деректерді қате пайдаланғаны, Саурық Стамбекұлын 19 ғасырдың екінші жартысында болып өткен оқиғаларға қатыстырғаны, тарихта болмаған жайларды баяндағаны айтылады. Автор өзінің зерттеуінде Саурық батырдың қазасына қатысты жайттарға назар аударып, қызықты пікір айтқан.

In general, the reader’s audience is familiar with the ideological contents and with a genre originality of folklore and historical samples about the batyr Sauryk. It is narrated about a social status of the people from all directions oppressed by enemies and the historical nature of terrible events in them having important political value. I didn’t ignore this subject and the akyn Zhambyl. The great akyn, singing of heroic feats of batyrs of Semirechye (7 rivers) protecting from aggressors the Kazakh people from plunder and torments sings of them in the poem. The aytys of akyns of Semirechye (7 rivers) often appears in songs, heroic legends an image of the national defender Sauryk Stambekuly whose heroism the first was sung by the akyn of Suinbai. The author of article, proceeding from these circumstances, brings up a question of authenticity of historical reality about which Sauryk batyr» sings in the dastan «, national akyn Abdigali Sariyev. Here the akyn, using historical materials, makes a mistake, singing of Sauryk Stambekuly’s activity in historical events of the second half of the XIX century, about events which didn’t occur in the history at all. The author of article in the research pays special attention to the events concerning Sauryk’s death of batyr and expresses interesting opinions.

В целом, читательская аудитория хорошо знакома с идейным содержанием и с жанровым своеобразием фольклорно-исторических образцов о батыре Саурыке. В них повествуется о социальном положении народа, со всех сторон притесняемого врагами и имеющая важное политическое значение историческая природа грозных событий. Эту тему не обошел своим вниманием и акын Жамбыл. Великий акын, воспевая героические подвиги батыров Семиречья, защищавших от захватчиков казахский народ от разграбления и мук, воспевает их в своей поэме. В песнях, героических сказаниях и айтысах семиреченских акынов часто фигурирует образ народного заступника Саурыка Стамбекулы, героизм которого первым воспел акын Суюнбай. Автор статьи, исходя из этих обстоятельств, поднимает вопрос о подлинности исторической действительности, о которой поет в своем дастане «Саурык батыр». народный акын Абдигали Сариев. Здесь акын, используя исторические материалы, допускает ошибку, воспевая деятельность Саурыка Стамбекулы в исторических событиях второй половины XIX века, о событиях, которые вообще не происходили в истории. Автор статьи в своем исследовании обращает особое внимание на события, имеющие отношение к гибели Саурыка батыра, и высказывает интересные мнения.


Keywords


жыр, нұсқа, әлеумет, идея, тарихи дерек, фольклор, жырау, дастан, қазақ елі. zhyr, variant, society, idea, historical material, folklore, zhyrau, dastan, batyr, death. жыр, вариант, общество, идея, исторический материал, фольклор, жырау, дастан, батыр

Full Text:

PDF (Kazakh)

References


Сариев Ә. Саурық батыр//Әдебиет және искусство. – 1940. – №5.

Бекмаханов Е. Казахстан 20-40 годы ХІХ века. –Алматы,1992.

Джамгерчинов Б. Присоединение Киргизии к России. –Фрунзе, 1963.

OFK., 1338-бума, 13-дәптер.